Richtprijs of vaste prijs in je offerte: dit zegt de wet

Een richtprijs offerte mag volgens de Nederlandse wet (artikel 7:752 lid 2 BW) maximaal 10 procent worden overschreden, tenzij de aannemer je tijdig waarschuwt dat het duurder wordt en je de kans geeft het werk te beperken. Staat er dus een richtprijs van € 10.000,00 op papier, dan is de eindafrekening in principe nooit hoger dan € 11.000,00. Een vaste prijs (aanneemsom) ligt volledig vast: daar mag helemaal niets bij, behalve schriftelijk overeengekomen meerwerk.

Wat is een richtprijs precies?

Een richtprijs is een serieuze schatting van de eindprijs, geen vrijblijvend getal. De wet behandelt aanneming van werk (verbouwen, installeren, schilderen, tegelzetten) in Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek. Artikel 7:752 zegt dat wanneer een richtprijs is afgegeven, die richtprijs met niet meer dan 10 procent mag worden overschreden. Wil de aannemer daar overheen, dan moet hij je zo tijdig waarschuwen dat je nog kunt ingrijpen: het werk versoberen, een deel schrappen of stoppen.

Dat maakt de richtprijs iets heel anders dan een vrijblijvende offerte. Vrijblijvend gaat over de vraag of er al een overeenkomst is; de richtprijs gaat over hoeveel de prijs mag bewegen nadat je akkoord bent. Een offerte kan dus vrijblijvend zijn en tegelijk een richtprijs bevatten die na acceptatie de 10%-grens activeert. Belangrijk om te weten: de regel geldt voor consumenten dwingend. Tussen bedrijven onderling mag je er contractueel van afwijken, en dat gebeurt in algemene voorwaarden ook regelmatig.

De wettelijke 10%-regel in de praktijk

Stel dat een hovenier een richtprijs afgeeft van € 6.500,00 inclusief btw voor je tuinaanleg. Wordt het € 7.100,00, dan valt dat binnen de marge (maximaal € 7.150,00) en moet je gewoon betalen. Wordt het € 8.200,00 zonder dat de hovenier je tussentijds heeft gewaarschuwd, dan hoef je boven de € 7.150,00 in beginsel niets te betalen. De waarschuwing moet bovendien op tijd komen: een mededeling bij de eindfactuur telt niet, want dan kun je niets meer bijsturen.

Er zijn twee belangrijke uitzonderingen. Ten eerste meerwerk: vraag je zelf tijdens het project om extra werk (een extra wandcontactdoos, een duurdere kraan), dan komt dat bovenop de richtprijs. Leg dat altijd schriftelijk vast, zoals beschreven in ons artikel over meerwerk en de offerte. Ten tweede kostenstijgingen door omstandigheden die aan jou als opdrachtgever liggen, zoals verkeerde informatie over de ondergrond of het pas later toegankelijk maken van de werkplek. Ook die vallen buiten de 10%-toets.

Richtprijs, vaste prijs of regie: de verschillen op een rij

Naast de richtprijs en de vaste prijs bestaat er nog een derde smaak: werken op regiebasis, waarbij je uren en materialen achteraf afrekent. Over dat laatste model lees je meer in regie versus aanneemsom. De drie varianten verschillen vooral in wie het prijsrisico draagt.

Let op de regel over het prijsniveau: een aannemer die een vaste prijs afgeeft, rekent een opslag voor het risico dat hij naar zich toe trekt. Bij een goed vergelijkbare klus betaal je voor die zekerheid al snel € 500,00 tot € 1.500,00 extra op een project van € 10.000,00. Een richtprijs is daardoor vaak scherper geprijsd, maar jij draagt de eerste 10% van het risico zelf. Hoe je meerdere aanbiedingen eerlijk naast elkaar legt, lees je in offertes vergelijken.

Rekenvoorbeeld: richtprijs voor een badkamerrenovatie

Stel: je laat in een rijtjeshuis uit 1985 de badkamer renoveren. De installateur geeft een richtprijs offerte af omdat hij pas na het slopen weet of het leidingwerk vervangen moet worden. De offerte ziet er zo uit:

De wettelijke marge betekent dat de eindafrekening zonder waarschuwing maximaal € 11.353,78 inclusief btw mag zijn (10% boven de richtprijs). Merk ook het btw-verschil op: het stucwerk valt onder het 9%-tarief omdat het arbeid aan een woning ouder dan twee jaar betreft; datzelfde geldt voor schilderen, behangen en isoleren. Loodgieters- en tegelwerk vallen gewoon onder 21%. Meer daarover lees je in btw op de offerte.

Blijkt na het slopen dat al het leidingwerk vervangen moet worden voor € 1.900,00 extra, dan moet de installateur dat direct melden. Jij kiest dan: doorgaan tegen de hogere prijs, kiezen voor goedkoper sanitair om binnen budget te blijven, of alleen het noodzakelijke laten doen.

De valkuil die bijna iedereen mist: de mondelinge richtprijs

Hier gaat het in de praktijk het vaakst mis: veel mensen denken dat de 10%-regel alleen geldt als het woord "richtprijs" letterlijk op papier staat. Dat klopt niet. Ook een mondelinge indicatie ("dit wordt ongeveer 8.000 euro") of een bedrag in een appje of e-mail geldt juridisch als richtprijs, met precies dezelfde 10%-grens. Rechters hebben aannemers meermaals aan zulke losse uitspraken gehouden. Andersom betekent dit voor opdrachtnemers: noem nooit achteloos een bedrag, want je zit eraan vast.

De tweede variant van deze valkuil is de verkapte richtprijs: een offerte met "vaste prijs" in de kop, maar met stelposten en voorbehouden in de kleine lettertjes ("leidingwerk op basis van nacalculatie", "stelpost tegels € 1.500,00"). Zo'n prijs is feitelijk deels open. Stel de vakman daarom altijd deze ene controlevraag: "Is dit een vaste aanneemsom of een richtprijs, en welke posten kunnen nog bewegen?" Leg het antwoord vast in de offerte zelf. Onze offerte-checklist helpt je alle open eindjes te vinden voordat je tekent.

Zo zet je een richtprijs of vaste prijs goed op papier

Gebruik altijd letterlijk de juiste term. Schrijf "vaste aanneemsom: € 10.321,62 inclusief btw" of "richtprijs: € 10.321,62 inclusief btw, eindafrekening op basis van werkelijke uren en materialen". Vermeld bij een richtprijs expliciet de wettelijke marge, bijvoorbeeld: "de eindafrekening zal deze richtprijs met maximaal 10% overschrijden, tenzij wij u tijdig informeren over te verwachten meerkosten". Dat voorkomt discussie en laat zien dat je de regels kent.

Verder horen op de offerte: een duidelijke scopebeschrijving (wat zit er wel en niet in), de geldigheidsduur van het aanbod (zie hoe lang is een offerte geldig), de btw-tarieven per post en de betalingstermijnen. Met de gratis offertetool van Offertje op /app stel je zo'n offerte in een paar minuten op en download je hem direct als PDF, zonder account en zonder abonnement. Zet de prijsvorm prominent boven de tabel, niet weggestopt onderaan.

Wanneer kies je een richtprijs en wanneer een vaste prijs?

Kies een vaste prijs als het werk volledig is af te bakenen: een cv-ketel vervangen, een schutting van 12 meter plaatsen, een logo ontwerpen met drie revisierondes. De opdrachtnemer kan de kosten dan vooraf exact berekenen en jij betaalt een bescheiden risico-opslag voor volledige zekerheid. Vraag bij bedragen boven de € 5.000,00 wel altijd om een gespecificeerde opbouw, zodat je meerwerk later kunt toetsen aan de oorspronkelijke eenheidsprijzen.

Kies een richtprijs als er een reele onzekerheid is van grofweg 10 tot 25%: renovaties waar pas na sloop duidelijk wordt wat er speelt, funderings- of vochtproblemen, maatwerk in oudere woningen. Je profiteert van een scherpere prijs en de wet beschermt je tegen ontsporing. Is de onzekerheid nog groter, bijvoorbeeld bij storingszoekwerk of herstel na lekkage, dan is regie eerlijker voor beide partijen; spreek dan wel een plafondbedrag af. Twijfel je over de opbouw van een goede offerte, bekijk dan eerst een offerte voorbeeld zodat je weet welke onderdelen er minimaal in horen.

Veelgemaakte fouten bij prijsafspraken

De grootste fout aan opdrachtgeverskant: mondeling akkoord gaan met wijzigingen tijdens het werk zonder prijsafspraak. Elke "doe dat er ook maar even bij" is meerwerk dat buiten de richtprijs valt, en achteraf weet niemand meer wat er is afgesproken. Vraag bij elke wijziging om een kort prijsvoorstel per e-mail voordat het werk doorgaat, ook als het maar om € 150,00 gaat.

De grootste fout aan opdrachtnemerskant: de waarschuwingsplicht vergeten. Zie je op dag drie dat je de richtprijs met meer dan 10% gaat overschrijden, meld het diezelfde dag schriftelijk. Wacht je tot de eindfactuur, dan betaalt de klant het meerdere simpelweg niet en sta je juridisch zwak. Documenteer de melding met een datum, het nieuwe verwachte bedrag en de opties voor de klant. Wie zijn offertes gestructureerd opstelt, bijvoorbeeld via deze stappen voor het maken van een offerte, heeft die administratie er gratis bij.